https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Hình vẽ do phòng vẽ “Lịch sử Việt Nam bằng tranh” thực hiện
Họa sĩ thể hiện: Nguyễn Trung Tín, Nguyễn Đức Hòa, Vũ Dũng, Tấn Lễ
Biên tập hình ảnh: Nguyễn Huy

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TP.HCM THỰC HIỆN

General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Thời Hùng Vương / Trần Bạch Đằng chủ biên ; Phan An ... [và nh.ng. khác] biên
soạn ; họa sĩ Nguyễn Đức Hòa ... [và nh.ng. khác]. - Tái bản lần 1. - T.P. Hồ Chí Minh
: Trẻ, 2015.
312 tr. : minh họa ; 24 cm. - (Lịch sử Việt Nam bằng tranh ; T.1).
1. Triều đại Hồng Bàng, 2879-258 trước công nguyên (Truyền thuyết) -- Sách
tranh. 2. Việt Nam -- Lịch sử -- Đến 939 -- Sách tranh. I. Trần Bạch Đằng. II. Phan An.
III. Ts: Lịch sử Việt Nam bằng tranh.
1. Hong Bang dynasty, 2879-258 B.C. (Legendary) -- Pictorial works. 2. Vietnam
-- History -- To 939 -- Pictorial works.
959.701 -- dc 22
T449

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU
Công trình Lịch sử Việt Nam bằng tranh ra đời nhằm mục
đích giới thiệu lịch sử nước nhà một cách ngắn gọn, sinh động,
có hệ thống, qua cách kể chuyện súc tích và tranh minh họa.
Bộ sách tranh nhiều tập này cố gắng phản ánh con người
và đất nước Việt Nam theo đúng tiến trình lịch sử với không
gian, văn hóa, y phục, tính cách phù hợp với từng thời kỳ, từng
triều đại cụ thể.
Bộ Lịch sử Việt Nam bằng tranh dự kiến thực hiện xuyên
suốt từ thời đại đồ đá, đồ đồng đến thời Hùng Vương dựng
nước; trải qua hàng ngàn năm Bắc thuộc đến thời kỳ tự chủ
của các triều đại Ngô, Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn và cuối
cùng là hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu
nước vừa qua.
Bộ sách được chia làm nhiều tập, mỗi tập viết về một thời
kỳ hay một nhân vật, một vấn đề tiêu biểu của thời kỳ đó. Mỗi
tập có cấu trúc độc lập riêng nhưng hài hòa trong một tổng thể
chung là Lịch sử Việt Nam. Trong quá trình biên soạn, các tác
giả còn chú ý thể hiện các đặc điểm văn hóa, lễ hội, phong tục
tập quán tiêu biểu của từng thời kỳ lịch sử.
Công trình là nỗ lực chung của các họa sĩ, các cán bộ nghiên
cứu của Viện Khoa học Xã hội tại TP Hồ Chí Minh và Nhà
xuất bản Trẻ.
Đây là bộ lịch sử bằng tranh đầu tiên của nước ta được thực
hiện với mục đích và yêu cầu như trên, nên trong quá trình
biên soạn và thể hiện không tránh khỏi những sơ xuất. Ban
biên soạn, họa sĩ và Nhà xuất bản Trẻ rất mong được sự góp
ý của bạn đọc gần xa.
Thành phố Hồ Chí Minh
TRẦN BẠCH ĐẰNG

3
https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Loài người có nguồn gốc từ đâu? Đã có nhiều lời giải cho câu
hỏi này. Thần thoại Ai Cập nói rằng thần Hanuma dùng đất sét
tạo thành con người trên bàn xoay đồ gốm.

7
https://thuviensach.vn

Đạo Thiên Chúa nói rằng Đức Chúa trời dùng đất
sét để nặn thành người đàn ông và lấy xương sườn của
người đàn ông để tạo ra người đàn bà. Nghe lời dụ dỗ
của rắn thần, họ ăn trái cấm và bị đuổi khỏi vườn Địa
Đàng. Từ đó, họ tạo ra thế giới loài người.

8
https://thuviensach.vn

Theo Trang Tử - một triết gia Trung Quốc - thì
xưa kia có loại sâu rễ tre sinh ra loài báo, báo sinh
ra ngựa và ngựa sinh ra con người.

9
https://thuviensach.vn

Truyện dân gian Trung Quốc kể rằng bà Nữ Oa
dùng bùn nặn ra con người và thổi vào đó sự sống.
Từ đó, con người bắt đầu sinh con đẻ cái và lớn mạnh
đến ngày nay.

10
https://thuviensach.vn

Một triết gia cổ Hy Lạp lại cho rằng con người
sinh ra từ loài cá. Khi lên bờ, mang cá biến thành
phổi, các vây trở thành bốn chân. Trải qua hàng
triệu năm, loài người bò sát đó bắt đầu đứng thẳng,
rụng đuôi và hai chân trước trở thành hai tay.

11
https://thuviensach.vn

Còn Charles Darwin - tác giả của thuyết Tiến hóa - thì cho rằng
tổ tiên loài người là loài vượn người xuất hiện cách nay từ ba triệu
đến bốn triệu năm. Do nhiệt độ trái đất lạnh dần, rừng cây thu hẹp
lại... loài vượn người đã rời ngọn cây, xuống đất tập đi bằng hai
chân và bước đầu sử dụng hai tay tìm kiếm thức ăn.

Trang 12, 13, 14, 15 được vẽ lại theo hình vẽ của R. Daligherơ trong tạp chí
“Tin tức UNESCO” tháng 8, 9 năm 1972.

12
https://thuviensach.vn

Tiến hóa thêm một bước, người vượn biết ăn thịt, đi bằng hai
chân và sử dụng công cụ đá. Những hòn đá được ghè đẽo để tiện
chặt, đập các thứ hái lượm, săn bắt được chính là những công cụ
đầu tiên của loài người. Người tiền sử thời này được gọi là Người
khéo léo (Homo Habilis).

13
https://thuviensach.vn

Cách đây từ hai triệu đến mười vạn năm, loài Người đứng thẳng
(Homo Erectus) đã xuất hiện. Lúc này, loài người đã biết dùng
lửa. Có thể họ đã tìm ra lửa từ những đám cháy rừng rồi dùng lửa
để sưởi ấm, nấu chín thức ăn, xua đuổi thú dữ... Việc tìm ra lửa là
bước ngoặt lớn nhất trong quá trình tiến hóa của loài người.

14
https://thuviensach.vn

Lao động tập thể ngày càng phức tạp, đòi hỏi loài người phải có
cử chỉ, điệu bộ để liên hệ với nhau. Khi điệu bộ không diễn tả nổi
suy nghĩ của trí óc thì tiếng nói ra đời. Tiếng nói giúp con người
thực sự là người. Các nhà khoa học gọi đây là người Neanderthal(*).
Ngoài tiếng nói, người Neanderthal còn biết chôn cất người chết.
Cách nay khoảng ba vạn năm, Người khôn ngoan xuất hiện. Họ
rất giống với loài người hiện nay.
* Do xương người cổ thời kỳ này được phát hiện ở thung lũng Neander của sông
Düssel (Đức). Thal là cách đánh vần cũ của Tal, nghĩa là “thung lũng” trong
tiếng Đức.

15
https://thuviensach.vn

(1)

(2)

MYANMAR

(3)

CAMPUCHIA

S

MALAYSIA

INDONESIA

1. Hà Sơn Bình nay là tỉnh Hòa Bình và thành phố Hà Nội.
2. Nghệ Tĩnh nay là các tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.
3. Bình Trị Thiên nay là các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế.

Việt Nam nằm giữa Java (Indonesia) và Bắc Kinh (Trung Quốc)
- là nơi người vượn cổ thuộc thời đại sơ kỳ đồ đá cũ(*) sinh sống.
Các nước Myanmar, Thái Lan và Malaysia cũng có người vượn
cổ sinh sống.
* Thời mà loài người vừa bước ra từ thế giới động vật.

16
https://thuviensach.vn

Rìu tay tìm thấy ở núi Đọ
(Thanh Hóa).

Núi Đọ (thuộc xã Thiệu Khánh, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh
Hóa ngày nay) là di chỉ(*) đầu tiên thuộc Thời đại sơ kỳ đồ đá cũ
được phát hiện ở nước ta. Núi cao 158m, có độ dốc thoải, nằm
bên hữu ngạn sông Chu.
* Là từ dùng để chỉ những nơi mà các nhà khảo cổ phát hiện, đào được dấu vết cư
trú của người cổ.

17
https://thuviensach.vn

Hiện vật tìm thấy ở
núi Đọ (Thanh Hóa).

1

2

1. Công cụ ghè đẽo.
2. Mảnh tước.

Trên sườn núi Đọ, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy hàng nghìn
hòn đá có bàn tay gia công của con người. Song các hiện vật này
được chế tác còn rất đơn giản.
18
https://thuviensach.vn

Trong các hang Thẩm Khuyên và Thẩm Hai (xã Tân Văn, huyện
Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn), người ta đã tìm thấy răng người vượn.
Răng ở đây vừa mang đặc điểm của răng người, vừa mang đặc
điểm của răng vượn, có nhiều răng lớn gần bằng răng người vượn
Bắc Kinh. Đó là dấu vết đầu tiên về người vượn ở Việt Nam, niên
đại ước đoán là từ ba mươi vạn đến hai mươi lăm vạn năm.

19
https://thuviensach.vn

Trong di chỉ còn có răng và xương của những loài vật sống cùng
thời với người vượn. Một số loài vẫn tồn tại đến ngày nay như hổ,
báo sao, lợn rừng, khỉ, nhím... Một số loài đã tuyệt chủng như gấu
tre to lớn, voi răng kiếm, vượn khổng lồ...

20
https://thuviensach.vn

Tại Hàng Gòn (huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai), Vườn Dũ
(xã Tân Mỹ, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương), các nhà khoa
học cũng đã tìm thấy một số công cụ được đẽo từ đá bazan... Như
vậy, người cổ đã sinh sống ở Việt Nam từ Thời đại đồ đá cũ cách
nay hàng vạn năm.
21
https://thuviensach.vn

Người cổ ở nước ta là Người vượn đi thẳng. Họ sống thành từng
bầy từ hai mươi đến ba mươi người. Các thành viên trong bầy đều
bình đẳng, họ lao động chung và chia nhau thức ăn tìm được.

22
https://thuviensach.vn

Săn bắt là việc của đàn ông. Họ săn cả những loài thú lớn như
voi răng kiếm, gấu tre, hổ, báo, vượn khổng lồ... Để săn những loài
thú lớn, họ phải đi thành nhóm và phối hợp với nhau chặt chẽ vì
công cụ lúc đó còn rất thô sơ. Công việc săn bắt rất vất vả nhưng
kết quả thu được lại ít, không đủ nuôi sống bầy người.
23
https://thuviensach.vn

Việc hái lượm hoa quả,
búp non, rễ, lá, sâu bọ,
trai ốc... - là những nguồn
thức ăn chính - lại dễ dàng
hơn. Hái lượm do người phụ
nữ đảm nhận. Sản phẩm họ đem về
được chia cho các gia đình trong bầy.
Số còn thừa sẽ được để dành phòng
những ngày thời tiết xấu hay những
lúc thức ăn khan hiếm.

24
https://thuviensach.vn

Trong bầy, vai trò người mẹ rất quan trọng. Người mẹ sinh con,
hái lượm và quán xuyến mọi công việc. Dòng họ lúc này được tính
theo huyết thống người mẹ, gọi là chế độ mẫu hệ.
25
https://thuviensach.vn

Mất rất nhiều thời gian, Người vượn cổ mới trở thành Người
khôn ngoan như ngày nay. Ở hang Thẩm Ồm (xã Châu Thuận,
huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An) đã tìm thấy răng vừa mang đặc
điểm của Người vượn cổ vừa có đặc điểm của Người khôn ngoan.
Còn ở hang Hùm (xã Tân Lập, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái) lại
tìm được răng mang nhiều đặc điểm của Người khôn ngoan. Tại
hang Kéo Lèng (xã Tô Hiệu, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn),
hang Thung Lang (phường Nam Sơn, thị xã Tam Điệp, tỉnh Ninh
Bình) cũng phát hiện răng và xương Người khôn ngoan có niên
đại từ ba vạn đến hai vạn năm.

Hang Hùm.
Nơi tìm được di tích thuộc
Thời đại đồ đá cũ cách nay khoảng
hai trăm nghìn năm.

Răng người vượn ở hang Hùm.

26
https://thuviensach.vn

Thời đại hậu kỳ đá cũ ở Việt Nam được gọi là văn hóa Sơn
Vi . Địa bàn cư trú của cư dân văn hóa Sơn Vi rất rộng: từ Lào
Cai - Yên Bái ở phía bắc đến Nghệ An, Hà Tĩnh ở phía nam, từ
Sơn La ở phía tây đến vùng sông Lục Nam ở phía đông. Lúc này,
mật độ dân cư đã đông hơn trước, có những bộ lạc sống ở ngoài
trời (Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Bắc Ninh, Bắc Giang) và những bộ lạc
sống trong hang động (Sơn La, Lai Châu). Họ dùng đá cuội để
chế tác công cụ.
(*)

* Các nhà khoa học thường lấy tên địa điểm
phát hiện di tích đầu tiên, tiêu biểu cho văn hóa
được nghiên cứu làm tên cho nền văn hóa đó.
Ví dụ: văn hóa Sơn Vi thuộc Thời đại hậu kỳ
đá cũ ở Việt Nam được phát hiện đầu tiên
vào năm 1958 ở xã Sơn Vi, huyện Lâm Thao,
tỉnh Vĩnh Phú (nay là tỉnh Phú Thọ).

Công cụ đá thuộc
văn hóa Sơn Vi.

Bản đồ phân bố các di chỉ thuộc văn hóa Sơn Vi.

27
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Sơn Vi sinh sống cách nay khoảng hơn một
vạn năm. Họ là những bộ lạc săn bắt và hái lượm. Trong các hang
của người cổ Sơn Vi có xương, răng của các loài trâu bò rừng, lợn
rừng, hoẵng, nhím, dúi, khỉ... và cả xương cá, mai rùa. Họ có tục
chôn người chết ngay tại nơi cư trú.

Công cụ đá thuộc văn hóa Sơn Vi, Phú Thọ.

28
https://thuviensach.vn

Những hình người vẽ trên vách hang Đồng Nội (huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình).

1. Công cụ chặt

2. Nạo

3. Rìu
Công cụ lao động thuộc
văn hóa Hòa Bình.

Chày và bàn nghiền thuộc văn hóa Hòa Bình.

Sau văn hóa Sơn Vi là văn hóa Hòa Bình. Cư dân văn hóa
Hòa Bình sinh sống ở Sơn La, Lai Châu, Hà Nội (phần đất Hà
Tây cũ), Hòa Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa,
Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế.
Cư dân văn hóa Hòa Bình sống trong hang động và mái đá. Công
cụ tiêu biểu của họ là rìu ngắn, chày nghiền... làm bằng đá cuội,
chỉ được ghè đẽo một mặt. Rìu và chày thường có hình đĩa, hình
bầu dục hay hình hạnh nhân...
29
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Hòa Bình đã biết làm nông nghiệp và định cư
lâu dài. Việc biết đến nông nghiệp sơ khai - nông nghiệp trồng rau
quả hoặc cây cho củ - là một bước nhảy vọt trong quá trình tiến
hóa của người Việt cổ. Các nhà khoa học đã tìm thấy hoa họ rau
đậu trong một số hang của cư dân văn hóa Hòa Bình.

Hiện vật thuộc
văn hóa Hòa Bình:
1. Rìu ghè cạnh.
2. Rìu mài lưỡi.

30
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Hòa Bình biết khắc hình thú vật, mặt người,
cây lá lên vách đá nơi cư trú, trên xương hay trên những viên đá
cuội. Họ còn dùng thổ hoàng(*) để vẽ lên mình và biết chế tác đồ
trang sức - thường là vỏ ốc biển được mài thủng lưng, xâu dây đeo.
* Là một loại khoáng chất màu đỏ thường được người cổ xưa nghiền nhỏ, hòa với
nước rồi vẽ lên cơ thể.
Hình mặt thú khắc trên
vách đá hang Đồng Nội
(khoảng một vạn năm trước
Công nguyên).

1. Vỏ trai ốc.
2. Hòn thổ hoàng.

1

2

31
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Hòa Bình đã có tín ngưỡng. Mỗi thị tộc đều
thờ một vật tổ riêng. Họ thường xuyên dâng lễ vật cho vật tổ này.
Nơi thờ vật tổ thường ở sâu trong các đáy hang. Vật tổ có thể là
loài động vật ăn cỏ như hươu, nai... có thể là loài chim lạ, cây quý
hay những tảng đá dị hình.

Hang Đồng Nội (xã Đồng Tâm, huyện Lạc Thủy,
tỉnh Hòa Bình) - nơi có nhiều di tích thuộc
thời đại đồ đá mới.

32
https://thuviensach.vn

Sau văn hóa Hòa Bình là văn hóa Bắc Sơn. Người cổ Bắc
Sơn được phát hiện đầu tiên ở các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái
Nguyên. Họ sống cách đây từ một vạn đến tám nghìn năm, vào
giai đoạn đầu của thời đại đồ đá mới. Công cụ của họ vẫn làm từ
đá cuội nhưng được mài kỹ hơn. Họ ghè đẽo xung quanh hòn đá
rồi mới mài cho sắc. Kỹ thuật mài đá đã giúp việc săn bắt cũng
như chặt cây dễ dàng hơn.

Công cụ đá thuộc văn hóa Bắc Sơn:
1.
Công cụ chặt - cuội - đẽo.
2-8-9. Rìu mài lưỡi.
3-7. Dấu Bắc Sơn.
4-5-6. Công cụ bằng cuội đẽo.

7

1
5
4
3

6

2

8

9

33
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Bắc Sơn đã biết làm gốm. Đồ gốm Bắc Sơn
thường có miệng loe và đáy tròn nhưng nhiệt độ nung chưa cao.
Họ nhào đất sét lẫn cát rồi nung khiến gốm không rạn nứt nhưng
sản phẩm vẫn còn rất thô. Dù đã biết làm đồ gốm, họ vẫn dùng
ống tre, vỏ bầu để dựng nước và nấu ăn.

HIỆN VẬT CỦA VĂN HÓA BẮC SƠN
1. Bàn mài
4. Đá có vết lõm đôi
2. Rìu mài lưỡi
5. Mảnh gốm
3. Chày nghiền
6. Vỏ sò
1

2

Mảnh gốm.

5
3

4

6

Vật trang trí bằng đất sét nung.

Đĩa nhỏ bằng
đất nung.

34
https://thuviensach.vn

Trang sức của cư dân văn hóa Bắc Sơn phong phú và đa dạng
hơn cư dân văn hóa Hòa Bình. Họ đã làm được những đồ trang
sức bằng đá phiến, có lỗ đeo hay những hạt chuỗi bằng đất nung,
giữa có xuyên lỗ. Đồ trang sức có ý nghĩa rất quan trọng trong các
buổi tế lễ của người cổ.

35
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Bắc Sơn sống thành từng nhóm, gồm những
người có quan hệ huyết thống. Lúc này, vai trò người phụ nữ vẫn
còn quan trọng. Con cái sinh ra chỉ biết đến mẹ. Đứng đầu những
thị tộc, bộ lạc là những phụ nữ lớn tuổi, khỏe mạnh, có nhiều kinh
nghiệm.

36
https://thuviensach.vn

Phiến thạch có khắc vẽ trong hang Đồng Kỵ
(khoảng 5000-8000 năm trước Công nguyên).

Có thể cư dân văn hóa Bắc Sơn đã biết đến số đếm. Trong một
số hang động, các nhà khoa học đã phát hiện những hình khắc
đường rẻ quạt, đường tròn hay những hình vuông, hình chữ nhật
gần nhau. Trên những vật bằng đất sét hay bằng đá phiến, đã có
những đoạn thẳng song song làm thành từng nhóm.
37
https://thuviensach.vn

Cùng thời gian này, bên cạnh văn hóa Bắc Sơn còn có văn hóa
Quỳnh Văn (Quỳnh Lưu, Nghệ An) phân bố ở vùng ven biển.
Điệp, sò, ốc, ngao, hàu là nguồn thức ăn quan trọng của cư dân
văn hóa Quỳnh Văn. Rìu đá thuộc văn hóa Quỳnh Văn không làm
bằng cuội và không có vết mài. Họ dùng đá thạch anh, đá gốc (đá
bazan) ghè đẽo trên cả hai mặt rìu. Rìu của họ có đốc (phần cầm)
dày, lưỡi và hai rìa cạnh được ghè mỏng.

Rìu có vai và rìu hình thang
thuộc văn hóa Bắc Sơn.

38
https://thuviensach.vn

Họ còn biết mài xương thú thành các mũi dùi, mũi đục và làm
các loại nồi gốm đáy nhọn, trong và ngoài có vết chải. Đặc biệt,
người cổ Quỳnh Văn đã biết nấu chín thức ăn. Tại những nơi người
Quỳnh Văn sinh sống, người ta tìm thấy bếp với những đám tro
than, những hòn đá ám khói. Trong tro than thường có xương thú,
xương cá và càng cua.

39
https://thuviensach.vn

Dấu tích mộ cổ ở di tích cồn Sò Điệp (Đa Bút, xã
Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa) có
niên đại từ 3.000 đến 2.000 năm trước
Công nguyên.

Cư dân văn hóa Quỳnh Văn đào những huyệt mộ tròn xuyên
qua các lớp vỏ điệp rồi chôn người chết trong tư thế ngồi xổm, hai
chân co lại, hai tay duỗi hai bên, đầu tựa vào thành huyệt. Có lẽ
người chết đã được cột lại trước khi chôn và thường chôn ở ngay
nơi cư trú. Họ còn chôn kèm cả đồ trang sức và công cụ lao động.
Tục lệ này thể hiện quan niệm vừa gắn bó với người chết, vừa
kiêng dè người chết.
40
https://thuviensach.vn

Người cổ Quỳnh Văn còn biết đánh bắt trên biển. Ở các đồi vỏ
sò điệp, người ta tìm thấy các đốt xương sống và vây của nhiều
loài cá biển lớn. Muốn đánh được loài cá biển như vậy, họ đã phải
có thuyền.

41
https://thuviensach.vn

Cuối thời đại đá mới, cách nay khoảng sáu nghìn đến năm nghìn
năm, phần lớn cư dân lúc này đã biết trồng lúa. Việc trồng lúa đã
làm thay đổi lối sống của người cổ. Họ đã biết định cư, biết tổ
chức sản xuất, biết học giỏi kinh nghiệm để chế ngự thiên nhiên,
chủ động nguồn thực phẩm.

42
https://thuviensach.vn

Hiện vật thuộc văn hóa
Hạ Long (Quảng Ninh)
1. Rìu mui rùa
2. Rìu có vai và xuôi
3. Bôn
4. Cuốc

Rìu 4 cạnh

Đĩa
đất nung

Đục mài
hoàn toàn

Rìu có chuôi tra cán

Ở vùng biển Quảng Ninh - Hải Phòng có văn hóa Hạ Long. Loại
công cụ đá tiêu biểu cho văn hóa Hạ Long là bôn(*), có vai có nấc
với phần chuôi thu nhỏ, có thể cắm hay buộc vào cán. Người cổ
Hạ Long đã biết kết hợp các kỹ thuật mài, cưa, khoan đá để chế
tác công cụ và đồ trang sức.
* Bôn gần giống rìu nhưng lưỡi được mài vát một bên và có cán.

43
https://thuviensach.vn

Cư dân văn hóa Hạ Long đã biết làm gốm bằng bàn xoay. Đồ
gốm có nhiều loại như nồi, niêu, vò, hũ, bát, ấm... với nhiều hình
dạng như miệng hơi loe hay loe ngang rồi gãy góc, miệng loe ra
rồi có gờ gấp vào trong... Hoa văn thì có hoa văn dấu thừng, đường
song song, hình ô vuông hay ô trám, hình tam giác hay đắp đất
hình chữ S quanh gờ miệng.

Mảnh gốm thuộc văn hóa Hạ Long.

44
https://thuviensach.vn

Vào cuối thời đại đá mới, ở Bắc Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam
Bộ có những bộ lạc đã biết trồng lúa. Do trồng lúa nên họ phải
định cư và điều này đã khiến xóm làng trở nên đông đúc. Phân
công lao động đã xuất hiện nhằm có thêm nhiều sản phẩm phục
vụ nhu cầu của bộ lạc và để trao đổi với bên ngoài.

45
https://thuviensach.vn

Thời đại đồ đồng ở nước ta được biết đến qua di chỉ văn hóa
Phùng Nguyên (xã Kinh Kệ, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ).
Các bộ lạc Phùng Nguyên sống tập trung thành những khu dân cư,
phân bố ở vùng trung du và đồng bằng Bắc Bộ nhưng đông nhất
là ở vùng hợp lưu giữa các sông: sông Hồng, sông Đà, sông Lô...

Bản đồ phân bố các di chỉ khảo cổ học tại Phú Thọ.

DI CHỈ THUỘC VĂN HÓA PHÙNG NGUYÊN.
DI CHỈ THUỘC NHÓM DI TÍCH GÒ CON LỢN
- GÒ MẢ ĐỐNG.
DI CHỈ THUỘC VĂN HÓA GÒ MUN.

46
https://thuviensach.vn

Hiện vật tìm thấy ở
Phùng Nguyên (Phú Thọ):
1. Bàn mài
2. Rìu tứ giác
3. Rìu có vai
4. Mảnh vòng và lõi vòng
5. Xỉ đồng

Cư dân văn hóa Phùng Nguyên đã đưa kỹ thuật chế tác đá lên
tầm cao mới. Hiện vật đá thời kỳ này rất phong phú, gồm công cụ
(rìu, bôn, chì lưới, đục), vũ khí (dao, lao, mũi tên, mũi nhọn, mũi
khoan, chì lưới, bàn mài, bàn dập gốm), đồ trang sức... Các nhà
khoa học còn tìm thấy những “xưởng chế tác” đá ở những nơi cư
dân văn hóa Phùng Nguyên từng cư trú.
47
https://thuviensach.vn

Thời này, cảm quan về cái đẹp của người cổ đã xuất hiện trên
đồ trang sức, đồ gốm và các công cụ đá. Những vòng trang sức,
những hạt chuỗi bằng đá Nephrite xanh hoặc trắng đã được khoan
tiện rất tinh vi. Đặc biệt, còn có những tượng gà, tượng bò tuy đơn
sơ, ước lệ nhưng đã chứng tỏ sự quan sát tinh tế của cư dân văn
hóa Phùng Nguyên.

Rìu, đục, vòng trang sức, lõi vòng bằng đá
cách nay khoảng bốn nghìn năm được tìm thấy
ở Phùng Nguyên (Phú Thọ).

48
https://thuviensach.vn